Zand deel 1

01-11-2018

Over spelen met zand valt heel veel te vertellen! Zeker aangezien ik momenteel een jaaropleiding zandspeltherapie volg, durf ik nog niet te pretenderen dat ik met één blogje alles zal kunnen vatten. "Deel 1" lijkt me daarin perfect gematigd en realistisch!

Binnen spelcounseling/therapie beschrijven we zandspel in de eerste plaats als "sensopatisch spel". Tijdens één van de volgende blogs zal ik daar wel eens dieper op in gaan en voor wie wachten geen kernkwaliteit is, kan al eens googelen op "spelschema's van Vermeer" ;-)

Sensopathisch spel is spel dat al vroeg begint, voor baby's is het één van de eerste vormen van spel. Hoe voelt alles, welke sensaties geeft dit? Is het zand nat of droog, koud of warm (zoals op het strand in de zomer), is het plakzand of heel korrelig zand? Het gaat dan nog niet zozeer over hoe het kind zich voelt bij het zand, maar in de eerste plaats om fysische gewaarwordingen. Pas daarna komen ook eigen gevoelens en interpretaties, vb. ik vind nat zand vies. Ik vind het niet leuk als het aan mijn vingers kleeft. 

Leren voelen, aandacht voor deze gevoelens, kan al een heel sterke waarde hebben voor de eigenheid, zelfopbouw van een kind. "Wie ben ik en wat voel ik?" kan hiermee ondersteund worden.

Zand is een oeroud materiaal, het is er altijd al geweest en kinderen maar ook grote mensen spelen spontaan met zand. Als je op je handdoek op het strand ligt, laat je vast wel eens het zand door je vingers glijden? Of maak je misschien kleine patroontjes in het zand? Je wrijft het even glad? Of je maakt net een berg? Misschien over je voeten om de zwaarte ervan te voelen? Om daarna het zand te doen kraken (niet in geluid maar wel in vorm) door je voeten die terug naar de oppervlakte proberen te komen? 

Voor veel kinderen en mensen zijn water en zand erg rustgevend. Dus ook hiervoor kan zand ingezet worden of gekozen worden door het kind.

Sommige kinderen gaan in de spelkamer gewoon door het zand met hun handen, heen en weer. Het kan een uitnodiging zijn om ook even te vertellen zonder dat je daarbij elkaar rechtstreeks hoeft aan te kijken, want de visuele focus ligt op de handen en het zand. 

Kleine noot: veel kinderen vinden op deze manier babbelen het fijnst! Dus als je echt iets te weten wil komen, ga dan autorijden of doe samen een spelletje, doe samen een taakje en dan komt het babbelen vaker vanzelf. Ga je er voor zitten om te kunnen babbelen, dan voelt het te belangrijk en... te eng?

Tegenwoordig kun je ook veel verschillende variëteiten van zand uitproberen. Er bestaan allerlei vormen van kinetisch zand, met kleurtjes, met glitters. Elk merk heeft ook weer zijn eigen kenmerken, voor- en nadelen. Het voordeel voor binnen is dat het gemakkelijker opruimt dan gewoon zand.

In de spelkamer werk ik in de zandbak met gewoon zand echter. Omdat je dit zonder vrees nat kan maken en terug kan laten opdrogen. Kinetisch zand is ook aanwezig maar dat gebruik ik meer als alternatief voor vb. plasticine (wat ook een prachtig sensopatisch spel is)

Een zandbak buiten geeft ook weer een volledig ander gevoel dan een zandbak(je) binnen. Er is dus heel veel variatie mogelijk. Mijn oudste zoon speelde tijdens zijn eerste levensjaren enorm veel met de zandbak, dat was echt zijn lievelingsspeelgoed. Wij hadden dus zowel binnen als buitenversies en verschillende soorten zand. Dit bracht hem echt rust na een drukke dag en de opstellingen die hij er in maakte, waren eindeloos.

Wat kinderen heel vaak doen in de zandbak in de spelkamer is verstoppen. Dat kunnen lichaamsdelen zijn (vb. je hand onder het zand) maar ook voorwerpen. Verstoppen is een heel boeiend thema: word ik nog gezocht? Hoelang zoeken ze mij? Word ik vergeten? Mag ik gezien en gevonden worden? Ben ik de moeite waard? Of zijn er geheimen die al dan niet mogen gevonden worden? Misschien moet er wel iets verstopt blijven? Zoeken we samen of enkel het kind of enkel de counselor? 

In "deel 2" zal ik meer ingaan op het fantasiespel dat mogelijk is in de zandbak, de opstellingen met figuurtjes die gemaakt kunnen worden.